Wprowadzenie do Puław
Puławy leżą nad Wisłą w województwie lubelskim i razem z Kazimierzem Dolnym i Nałęczowem tworzą tzw. trójkąt turystyczny. Na przełomie XVIII i XIX wieku dwór Czartoryskich uczynił z nich ośrodek kultury nazywany „Polskimi Atenami”. W tym artykule odkryjemy najważniejsze atrakcje Puław, które warto odwiedzić.
Pałac Czartoryskich
Najważniejszym zabytkiem Puław jest Pałac Czartoryskich, dawna rezydencja Lubomirskich, Sieniawskich i przede wszystkim Czartoryskich. Dziś ma wygląd neoklasycystyczny i jest siedzibą Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowego Instytutu Badawczego. W kilku zabytkowych salach, m.in. Gotyckiej i Rycerskiej, działa Muzeum Czartoryskich. Od 2021 roku zespół pałacowo-parkowy jest pomnikiem historii.
Historia Pałacu
Pierwszy, barokowy pałac wzniósł w latach 1671-1679 marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski według projektu Tylmana z Gameren. Spalony przez Szwedów w 1706 roku, został odbudowany w stylu rokokowym (1731-1736). Po zniszczeniach z 1794 roku przebudowano go w duchu klasycyzmu według projektu Piotra Aignera, a obecny kształt nadała mu przebudowa Józefa Góreckiego z lat 1840-1843. W sierpniu 1920 roku w sali kolumnowej biblioteki Józef Piłsudski opracowywał plany ofensywy przed bitwą warszawską.
Ogrody Pałacowe
Pałac otacza około 30-hektarowy park, który księżna Izabela Czartoryska przekształciła na przełomie XVIII i XIX wieku w romantyczny ogród krajobrazowy w stylu angielskim. Wśród starych dębów i lip stoją budowle ogrodowe: Świątynia Sybilli, Dom Gotycki, Pałac Marynki, Domek Grecki, Brama Rzymska i Altana Chińska, a także rzeźba Tankreda i Kloryndy oraz marmurowy sarkofag. To idealne miejsce na długi spacer.
Świątynia Sybilli
W parku, na skarpie wiślanej, stoi Świątynia Sybilli, zbudowana w latach 1798-1801 według projektu Piotra Aignera. W 1801 roku księżna Izabela urządziła w niej pierwsze w Polsce muzeum, gromadząc pamiątki narodowe i rodzinne. Zbiory wywieziono później do Paryża, a następnie stały się zalążkiem Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. Muzeum w świątyni reaktywowano w 1938 roku i jest dostępne do dziś.
Architektura Świątyni
Świątynia Sybilli to rotunda wzorowana na świątyni Westy w Tivoli pod Rzymem. Kopułę z okrągłym świetlikiem wspierają korynckie kolumny z piaskowca, a schodów do górnej sali strzegą kamienne lwy, dar cara Aleksandra I z 1805 roku. Nad wejściem widnieje napis „Przeszłość-Przyszłości”.
Muzeum Czartoryskich
Muzeum Czartoryskich w Puławach działa od 2009 roku, a od 2017 roku jest instytucją miejską. Opowiada o losach i działalności Czartoryskich w XVIII i XIX wieku, a jego wystawy obejmują sale pałacu, Świątynię Sybilli, Dom Gotycki i Domek Aleksandryjski. Część eksponatów znajdowała się niegdyś w Świątyni Sybilli i Domu Gotyckim.
Zbiory Muzeum
Największe skarby dawnych zbiorów puławskich są dziś w Krakowie. „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci, kupiona około 1800 roku przez Adama Jerzego Czartoryskiego, trafiła do Domu Gotyckiego w Puławach, a obecnie znajduje się w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. W Puławach zobaczysz jej profesjonalną kopię autorstwa Bogdana Magnuskiego, przekazaną muzeum w 2023 roku.
Kazimierski Park Krajobrazowy
Puławy to nie tylko zabytki. Miasto sąsiaduje z Kazimierskim Parkiem Krajobrazowym, utworzonym w 1979 roku jako pierwszy park krajobrazowy na Lubelszczyźnie. Najbardziej znane są jego wąwozy lessowe (w okolicach Bochotnicy ich gęstość przekracza 10 km na km²) oraz białe wapienne skarpy nad Wisłą.
Flora i Fauna
W parku zachowały się cenne murawy kserotermiczne i stepowe, m.in. w Mięćmierzu, Dobrem i na Górze Trzech Krzyży w Kazimierzu Dolnym. Wisła zachowała tu naturalny charakter z wyspami i starorzeczami, a na rzece leży rezerwat faunistyczny Krowia Wyspa, a w samych Puławach, w otulinie parku, rezerwat leśny Łęg na Kępie.
Kościół Wniebowzięcia NMP
Kościół Wniebowzięcia NMP powstał jako kaplica pałacowa Czartoryskich. Zbudowano go w latach 1800-1803 według projektu Piotra Aignera, w stylu klasycystycznym, na wzór rzymskiego Panteonu. Warto zajrzeć do niego podczas spaceru po parku.
Historia Kościoła
Prace wykończeniowe trwały do 1814 roku, a w 1815 roku kaplicę konsekrowano. Książę Adam Kazimierz Czartoryski poświęcił ją swojej matce, Zofii z Sieniawskich. Świątynię udostępniono mieszkańcom Puław, a w 1919 roku, po erygowaniu parafii, stała się kościołem parafialnym.
Marina Puławy
Nad Wisłą warto zajrzeć do Mariny Puławy, przystani prowadzonej przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji. Są tu stanowiska cumownicze dla łodzi, wypożyczalnia sprzętu pływającego i rowerów, pole kempingowe, place zabaw i miejsce na grilla. Oferta zależy od sezonu, więc przed przyjazdem sprawdź ją na stronie MOSiR.
Puławski Ośrodek Kultury „Dom Chemika”
Puławski Ośrodek Kultury „Dom Chemika” to główna scena kulturalna miasta, z salą widowiskową i galerią sztuki. Ośrodek prowadzi też Centrum Informacji Turystycznej na Skwerze Niepodległości. W latach 80. XX wieku był ważnym miejscem puławskiej sceny punkrockowej - w jego sali widowiskowej nagrywała m.in. Siekiera.
Wydarzenia Kulturalne
Program wydarzeń zmienia się co sezon, więc przed przyjazdem sprawdź kalendarz Domu Chemika. Warto też zajrzeć do Muzeum Badań Polarnych, pierwszego takiego muzeum w Polsce, które od 2024 roku działa w nowej siedzibie przy ul. 4 Pułku Piechoty Wojska Polskiego.
Zakupy w Puławach
Na zakupy w Puławach wybierzesz się m.in. do Galerii Zielonej, otwartej w 2006 roku przy skrzyżowaniu ulic Lubelskiej i Zielonej, albo do Centrum Handlowego Karuzela, otwartego w 2022 roku.
Podsumowanie
Na Puławy zarezerwuj co najmniej pół dnia: sam zespół pałacowo-parkowy ze Świątynią Sybilli, Domem Gotyckim i kościołem na wzór Panteonu to kilka godzin spaceru. Resztę czasu możesz spędzić w Kazimierskim Parku Krajobrazowym albo w pobliskim Kazimierzu Dolnym.
