Wprowadzenie do Chrzanowa
Chrzanów, miasto powiatowe w zachodniej części województwa małopolskiego, oferuje wiele atrakcji zarówno dla mieszkańców, jak i turystów. Znajduje się tu wiele zabytków, parków oraz miejsc rekreacyjnych, które warto odwiedzić. W tym artykule przedstawimy najciekawsze atrakcje Chrzanowa, które z pewnością przyciągną uwagę każdego odwiedzającego.
Historia Chrzanowa
Chrzanów ma bogatą historię sięgającą średniowiecza. Miasto było ważnym ośrodkiem handlowym i przemysłowym, co przyczyniło się do jego dynamicznego rozwoju. Warto poznać historię Chrzanowa, aby lepiej zrozumieć jego dzisiejszy charakter.
Średniowieczne początki
Najstarsze wzmianki wiążą Chrzanów z kasztelanią na pograniczu Śląska i Małopolski, istniejącą w XIII wieku. Prawa miejskie miasto otrzymało w XIV wieku: podaje się około 1350 roku, a część źródeł wskazuje 1393 rok. Chrzanów był miastem kupieckim, handlował przede wszystkim bydłem wywożonym na Śląsk oraz kruszcami, bo w okolicy od drugiej połowy XIV wieku wydobywano i przetapiano rudy ołowiu i cynku.
Rozwój przemysłowy
W XIX wieku przez miasto poprowadzono kolej (1856) i rozwinął się handel rudami cynku i ołowiu. Największy skok przemysłowy przyszedł jednak po odzyskaniu niepodległości: w 1920 roku powstała Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Polsce, czyli Fablok, a w 1928 roku zakłady materiałów ogniotrwałych „Stella”. W 1930 roku zatopienie kopalni „Matylda” przerwało wydobycie rud; wznowiono je tam w 1958 roku i prowadzono do 1973 roku.
Zabytki Chrzanowa
Chrzanów może pochwalić się wieloma zabytkami, które warto zobaczyć. Oto kilka z nich:
Kościół św. Mikołaja
Parafialny kościół św. Mikołaja przy ul. Mickiewicza wzniesiono na przełomie XIII i XIV wieku, ale z gotyckiej świątyni zostało tylko prezbiterium. Obecny wygląd kościół zawdzięcza przebudowie z lat 1912-1914 według projektu Stanisława Oszackiego. We wnętrzu zobaczysz XVII-wieczny ołtarz św. Stanisława z czarnego marmuru, barokową chrzcielnicę z czarnego marmuru dębnickiego oraz witraże z 1914 roku z krakowskiego zakładu Żeleńskiego. Święty Mikołaj jest od 2008 roku patronem Chrzanowa.
Zamek Lipowiec
Ruiny zamku Lipowiec stoją na wapiennym wzgórzu we wsi Wygiełzów, około 8 km na południe od Chrzanowa. Zamek należał do biskupów krakowskich: strzegł szlaku z Krakowa na Śląsk, a od XV wieku służył też jako więzienie dla duchownych. Najstarszą częścią jest okrągła wieża z przełomu XIII i XIV wieku; na jej szczycie urządzono taras widokowy. W zamku działa niewielkie muzeum, a w tej samej wsi skansen Nadwiślański Park Etnograficzny. Godziny zwiedzania sprawdź przed wyjazdem.
Rynek w Chrzanowie
Rynek w Chrzanowie to serce miasta, przebudowane i odnowione w latach 2004-2005. Otaczają go śródmiejskie kamienice. Ratusza tu nie zobaczysz: drewniany ratusz, który stał na środku rynku, rozebrano na przełomie XVIII i XIX wieku z polecenia władz austriackich.
Muzeum w Chrzanowie
Historię miasta i regionu poznasz w Muzeum w Chrzanowie, które działa w dwóch zabytkowych budynkach.
Kałamarz przy ul. Mickiewicza
Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich działa od 1960 roku. Główna siedziba przy ul. Mickiewicza 13 mieści się w dawnej oficynie dworskiej, zwanej „Kałamarzem”, ostatnim zachowanym budynku zespołu dworskiego właścicieli miasta. Zobaczysz tu m.in. salę geologiczną z okazami rud z dawnej kopalni Trzebionka, zabytki kultury łużyckiej, wystawę o dziejach Chrzanowa od XV do XX wieku oraz kolekcję ponad 200 judaików, przypominającą, że przed II wojną światową Żydzi stanowili około połowy mieszkańców miasta.
Dom Urbańczyka
Drugą siedzibą muzeum jest Dom Urbańczyka przy Alei Henryka 16, ceglany parterowy dom z drewnianym gankiem, prawdopodobnie z końca XIX wieku, który jako własny dom zaprojektował Franciszek Urbańczyk, inżynier powiatowy w Chrzanowie. Po remoncie urządzono w niej przestrzeń wystawową, otwartą w 1985 roku.
Parki i tereny rekreacyjne
Chrzanów otaczają bory sosnowe i buczyny, a w samym mieście nie brakuje zieleni na spacer.
Park Miejski
Park Miejski to zielone miejsce w śródmieściu, dobre na krótki spacer podczas zwiedzania. W parku naprzeciwko głównej siedziby muzeum w 2010 roku odsłonięto tablicę pamięci oficerów i policjantów z Chrzanowa i okolic zamordowanych przez Sowietów w Katyniu, Charkowie i Miednoje, a obok posadzono Dęby Katyńskie.
Rezerwat Przyrody Lipowiec
Zamek Lipowiec stoi na terenie rezerwatu przyrody „Lipowiec”, utworzonego w 1959 roku. Na około 11 ha chroni on fragment buczyny karpackiej, zwanej lokalnie Czarnym Lasem, z bukami w wieku 120-160 lat, a w runie rosną 24 gatunki chronionych roślin, m.in. rzadki storczyk kruszczyk drobnolistny. To niewielki rezerwat, więc najlepiej połączyć go ze zwiedzaniem zamku.
Sport i rekreacja
Chrzanów oferuje wiele możliwości aktywnego spędzania czasu. Oto kilka propozycji:
Baseny
W Chrzanowie działa kryty basen, a latem także niewielki basen odkryty. Jest też hala widowiskowo-sportowa. Godziny otwarcia i cennik sprawdź przed wizytą.
Szlaki piesze i rowerowe
W lasach wokół Chrzanowa wytyczono szlaki piesze i rowerowe. Wśród miejskich terenów leśnych leży też zbiornik wędkarski Groble.
Zakupy w Chrzanowie
Sklepy dużych sieci handlowych znajdziesz w kilku częściach miasta, a w 2020 roku otwarto Park Handlowy Kasztelania.
Centrum Handlowe MAX
Centrum Handlowe MAX to jedyna galeria handlowa w powiecie chrzanowskim. Działa w niej ponad 65 sklepów i punktów usługowych, a także kawiarnia i restauracje.
Wydarzenia kulturalne
Wydarzenia kulturalne w mieście organizuje Miejskie Centrum Kultury i Sztuki przy ul. Broniewskiego 4. Prowadzi ono także Kino Sztuka.
Dni Chrzanowa
Dni Chrzanowa to coroczne święto miasta, organizowane w czerwcu. Składa się na nie wiele imprez kulturalnych, sportowych i rozrywkowych. Termin najbliższej edycji sprawdź na stronie Miejskiego Centrum Kultury i Sztuki.
Podsumowanie
Kościół św. Mikołaja z gotyckim prezbiterium, muzeum z kolekcją judaików i okazami rud z dawnych kopalń, a kilka kilometrów dalej ruiny zamku Lipowiec w bukowym rezerwacie i skansen w Wygiełzowie - Chrzanów z okolicą wystarczy na cały dzień zwiedzania.
