Tatry - najwyższe pasmo w Polsce
Tatry, położone w województwie małopolskim, stanowią jedyne pasmo gór alpejskiego typu w Polsce i jednocześnie najwyższe w całym kraju. Przez wiele szczytów przebiega granica ze Słowacją. Najwyższym szczytem jest Rysy (2499 m n.p.m. - wierzchołek północno-zachodni, położony na granicy). Inne znane szczyty to Giewont (1895 m), Kozi Wierch (2291 m) i Kasprowy Wierch (1987 m). Na terenie polskich Tatr działa Park Narodowy „Tatrzański”, chroniący rzadkie gatunki roślin i zwierząt, w tym kozice.
Turystyka zimowa rozwija się w Zakopanem, gdzie znajdują się kolej linowa na Kasprowy Wierch oraz liczne stoki narciarskie. Latem najpopularniejsze szlaki to trasa nad Morskie Oko i do Doliny Pięciu Stawów Polskich. Aby uniknąć dużego natężenia ruchu, warto przyjeżdżać wczesnym rankiem lub skorzystać z kolei linowej z Kuźnic na Kasprowy Wierch. Jednodniowy bilet wstępu do Tatrzańskiego Parku Narodowego kosztuje 11 zł (ulgowy 5,50 zł) i obowiązuje niezależnie od wybranego szlaku, także nad Morskie Oko (ceny warto sprawdzić przed wyjazdem). Parkowanie w Zakopanem bywa drogie i przepełnione - warto rozważyć komunikację podmiejską lub taksówkę z odleglejszych rejonów.
Dojazd samochodem z Krakowa trwa ok. 1,5–2 godziny. Najbliższa stacja kolejowa to Zakopane, scentralizowana z węzłami PKS.
Bieszczady, Karkonosze i inne znane pasma
Bieszczady, położone w województwie podkarpackim, to obszar dzikiej natury z charakterystycznymi połoninami - trawiastymi grzbietami bezleśnych szczytów. Najwyższym wzniesieniem jest Tarnica (1346 m), na którą prowadzi jeden z najpiękniejszych szlaków górskich w Polsce. Teren objęty jest Bieszczadzkim Parkiem Narodowym, gdzie można spotkać żubry, wilki czy lisy. Najlepszy czas wycieczki to późna wiosna i lato, gdy zielenieją połoniny. Dojazd z Rzeszowa to ok. 2,5–3 godziny samochodem. Najbliższa duża stacja kolejowa to Przemyśl. Parkingi dostępne przy rogatkach, lecz w okresie letnim szybko się wypełniają.
Karkonosze, w województwie dolnośląskim, stanowią część Sudetów Zachodnich i rozciągają się wzdłuż granicy z Czechami. Szczyt Śnieżka (1603 m) to najwyższy szczyt Karkonoszy, Sudetów i Czech. Tutejszy krajobraz dominują granitowe skaliska i wysokie torfowiska. Popularne atrakcje to wodospady Szklarki i Kamieńczyka (ten drugi leży na trasie ze Szklarskiej Poręby na grzbiet Karkonoszy). Na Śnieżkę prowadzą szlaki m.in. z Karpacza. Dla chętnych na spacer nad tajemniczy staw służy szlak do Męćkowego Stawu.
Sudety to obszar o bogatym dziedzictwie kulturowym: miasta uzdrowiskowe jak Duszniki-Zdrój, Kudowa-Zdrój czy Polanica-Zdrój, liczne zamki i rezydencje. Obszar ten obejmuje także Góry Stołowe, Izerskie, Orlickie i Wałbrzyskie.
Beskidy, Pieniny i Góry Świętokrzyskie
Beskidy to rozległy pasmo rozciągające się od Moraw po wschodnie okolice Wisłoki. Mieści się głównie w województwach małopolskim i śląskim. Najwyższy szczyt to Babia Góra (1725 m), tzw. „Krolowa Beskidów”, chroniona w ramach Parku Narodowego „Babia Góra”. Tereny otwarte dla turystyki: szlak na Gęsią Skałkę oferuje panoramiczny widok. Inne popularne cele to Skrzyczne (1257 m) czy Luboń Wielki (1022 m).
Pieniny, choć jedne z najmniejszych pasm pod względem wysokości (najwyższy szczyt Wysoka - 1050 m), wyróżniają się masywnymi wapiennymi turniami i unikatowym krajobrazem. Punkt koncentracji turystycznej to Trzy Korony (982 m), gdzie z wyróżnej platformy widokowej roztacza się panorama Dunajca i okolic. Atrakcją jest spływ Dunajcem flisackimi tratwami - zaczyna się na przystani w Sromowcach-Kątach i kończy w Szczawnicy (ok. 18 km) lub w Krościenku (ok. 23 km). Sezon spływu trwa od 1 kwietnia do 31 października.
Oprócz wymienionych, warto wspomnieć Góry Świętokrzyskie w województwie świętokrzyskim, jedne z najstarszych skał w Europie. Najwyższy szczyt to Łysica (614 m). Teren chroniony w ramach Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Charakterystyczne są kamienne kręgi i kapliczki, pozostałości pogańskiej świętej góry. Najlepsze trasy: szlak czerwony przez Łysogóry, Chęciny i jaskinię Raj.
Góry Świętokrzyskie, Stołowe i inne mniejsze pasma
Góry Stołowe, położone w rejonie Kudowy-Zdroju, Karłowa i Radkowa (woj. dolnośląskie), to unikatowy geologicznie rejon z płaskimi szczytami i skalnymi labiryntami. Najwyżej położonym wzniesieniem jest Szczeliniec Wielki (919 m). Najsłynniejsze formacje: Błędne Skały - labirynt skalnych korytarzy w piaskowcu, oraz Skalne Grzyby. Dla bezpieczeństwa, szczególnie z dziećmi, warto zachować ostrożność na oznakowanych traktach - brak barier. Parkingi dostępne przy Rogówkach i Szczelińcu.
Przedgórze Iłżeckie to pasmo wzniesień na północno-wschodnim skraju Wyżyny Kieleckiej, w większej części porośnięte lasami Puszczy Iłżeckiej.
Żuławy i wyżyny nie wchodzą w skład pasm górskich, ale dobrym uzupełnieniem są Pogórze i wyżyny, przez które biegną liczne piesze i rowerowe szlaki, np. na Pogórzu Kaczawskim czy Sławnikowskim.
W Polsce wyróżnia się 48 pasm i podpasm górskich zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym. Spośród nich 28 to pasm położonych w znaczącym stopniu na terytorium Polski.
Praktyczne wskazówki dla turysty górskich
Dla bezpieczeństwa i komfortu wędrówki warto pamiętać o kilku zasadach. Najlepszy sezon na górskie wycieczki to koniec maja - początek września - wtedy drogi są przejezdne, schroniska otwarte, a warunki pogodowe sprzyjające. Dla Tatr, Karkonoszy czy Bieszczadów najmniej tłoczno jest w końcówce czerwca lub we wrześniu.
Dojazd: Większość pasm dostępnych jest samochodem. W okresie letnim w rejonie Zakopanego czy Krynicy-Zdroju warto liczyć się z korkami. Komunikacja podmiejska działa skutecznie jedynie w głównych ośrodkach (np. Katowice–Szczyrk, Kraków–Zakopane). Najbliższe duże lotniska: Kraków (EPKK), Rzeszów (EPRZ), Wrocław (EPWR).
Ceny: Bilety wjazdowe do obszarów chronionych - zależnie od parku (od ok. 10 zł dla dzieci do 30 zł dla dorosłych). Ceny zwiedzania jaskiń, zamków lub muzeów: orientacyjnie 15–25 zł. Schroniska: od 100 zł za miejsce noclegowe (np. w Tatrzańskim Parku Narodowym), wyższe w weekendy.
Czego unikać: Nie podejmuj trudnych szlaków bez odpowiedniego sprzętu - buty trekkingowe są obowiązkowe. Nigdy nie odchylaj się od znakowanych szlaków - ryzyko załamania nogi jest wysokie. W górach nie ma łączności - weź mapę papierową lub aplikację z obsługą offline. W okresie deszczowym unikaj przebywania na szczytach - zwłaszcza w Tatrach i Karkonoszach, gdzie szybko zmienia się pogoda. Spływy Dunajcem odbywają się tylko w warunkach bezpiecznej głębokości rzeki - liczba wypływów zmniejsza się po suszy.
Mapa gór w Polsce dostępna jest w wersjach papierowych (np. wydawnictwo Plan), elektronicznych (Google Maps - tryb „teren”, Komoot, Wikiloc). W najnowszych wydaniach map zaznaczone są też limity turystyki dla obszarów chronionych. Góry w Polsce - zarówno walorami naturalnymi, jak i turystyczną infrastrukturą - są dostępne dla rodzin, entuzjastów wysiłku i miłośników kulturowych regionów.
Które pasmo górskie jest najwyższym w Polsce?
Najwyższym pasmem w Polsce są Tatry, częściowo położone na granicy ze Słowacją. Najwyższy szczyt to Rysy, który po polskiej stronie osiąga wysokość 2499 m n.p.m.
Czy do Schroniska Samotnia w Karkonoszach da się dojść pieszo?
Tak, do Schroniska Samotnia można dojść niebieskim szlakiem od Świątyni Wang w Karpaczu (ok. 1 godziny) lub zejść od strony Strzechy Akademickiej (ok. 10 minut).
Gdzie w Pieninach można odbyć spływ Dunajcem?
Spływ Dunajcem zaczyna się na przystani w Sromowcach-Kątach i kończy w Szczawnicy (ok. 18 km) lub w Krościenku (ok. 23 km).
Czy w Bieszczadach spotyka się dzikie zwierzęta?
Tak, w Bieszczadach zaobserwowano żubry, wilki i lisy. Bieszczadzki Park Narodowy dba o ochronę tych gatunków, a kontakt z dzikimi zwierzętami powinien być ograniczony do minimum.
