Wprowadzenie do Żyrardowa
Żyrardów to miasto powiatowe w województwie mazowieckim, około 45 km na południowy zachód od Warszawy. Wyrosło wokół fabryki lnu i do dziś zachowało XIX-wieczną osadę fabryczną z robotniczymi domami, kościołami, resursą i dawnymi zakładami. W tym artykule odkryjemy najważniejsze atrakcje Żyrardowa, które warto odwiedzić.
Historia Żyrardowa
Historia Żyrardowa zaczyna się w XIX wieku. Budowę przędzalni mechanicznej rozpoczęto w 1830 roku, a w 1833 roku przeniesiono tu z warszawskiego Marymontu fabrykę wyrobów lnianych. Mechaniczną przędzalnię lnu zorganizował Filip de Girard, francuski wynalazca maszyn do przędzenia lnu, i od jego nazwiska pochodzi nazwa miasta. Od 1857 roku zakłady rozbudowywali Karol Hielle i Karol Dittrich, a w przeddzień I wojny światowej była to największa fabryka wyrobów lnianych w Europie. Prawa miejskie Żyrardów otrzymał dopiero w 1916 roku. XIX-wieczna osada fabryczna jest od 2012 roku Pomnikiem Historii, a w rejestrze zabytków figuruje 296 obiektów z Żyrardowa.
Park im. Karola Augusta Dittricha
Parkiem miejskim Żyrardowa jest park im. Karola Augusta Dittricha, założony w stylu angielskim w latach 1886-1896 według projektu Karola Sparmana. Przepływa przez niego rzeka Pisia Gągolina, a jedenaście drzew uznano za pomniki przyrody. W zachodniej części parku jest plac zabaw dla dzieci. W parku stoi też pałacyk Karola Dittricha, w którym od 1961 roku działa muzeum, dziś pod nazwą Muzeum Mazowsza Zachodniego.
Amfiteatr w Parku
Na tyłach pałacyku Dittricha powstał amfiteatr, w którym w sezonie letnim organizowano niedzielne koncerty muzyki poważnej. Czy i kiedy odbywają się w tym roku, sprawdź przed przyjazdem.
Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda
Żyrardów nie byłby tym samym bez swojego przemysłowego dziedzictwa, a najlepiej poznasz je w Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda. Mieści się ono w dawnej drukarni zakładów żyrardowskich i ma w zbiorach kilkadziesiąt maszyn i urządzeń, w tym najdłuższą w Polsce drukarkę płaską do sitodruku, oraz ponad 600 wielkoformatowych szablonów sitodrukowych. W sezonie letnim w muzealnej manufakturze tkackiej pokazowo uruchamia się krosno żakardowe, a tuż przy muzeum działa Industrialna Zagroda ze zwierzętami. Godziny zwiedzania sprawdź na stronie muzeum.
Kościół Matki Bożej Pocieszenia
Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków miasta jest neogotycki kościół Matki Bożej Pocieszenia, zbudowany w latach 1900-1903 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego. Budowę współfinansował Karol Dittrich, który przeznaczył na nią też ponad 3 mln cegieł ze swojej cegielni w Radziejowicach. Kościół jest „bliźniakiem” katedry św. Michała i św. Floriana na warszawskiej Pradze oraz katedry w Białymstoku, a witraże powstały w pracowni Józefa Mehoffera.
Stara Przędzalnia
Stara Przędzalnia to budynek fabryki lniarskiej, od której zaczęło się miasto, w swoim czasie jednej z największych i najnowocześniejszych fabryk lniarskich w Europie. Po adaptacji pełni funkcje mieszkalne, handlowe, usługowe i hotelowe, a przy przebudowie zachowano wartościowe detale architektury postindustrialnej.
Nowa Przędzalnia
Obejrzyj też Nową Przędzalnię z 1913 roku, jeden z pierwszych na świecie budynków fabrycznych w konstrukcji żelbetowej. Na dachu urządzono ogród i zbiornik przeciwpożarowy, a na najwyższym piętrze zbiorniki wody do obróbki lnu. Produkcja trwała tu do końca lat 90. XX wieku, a dziś w budynku są mieszkania, znane jako Lofty de Girarda.
Centrum Kultury i Resursa
W mieście działa Centrum Kultury w Żyrardowie, a ważnym miejscem kulturalnym jest też Resursa fabryczna z około 1870 roku, dawny klub urzędników fabryki. W latach 2009-2011 odnowiono ją razem z kręgielnią i przystosowano do działalności kulturalnej, a w 2016 roku przed budynkiem stanął pomnik Filipa de Girarda. Co roku we wrześniu, od 2009 roku, w mieście odbywa się Interdyscyplinarny Festiwal Sztuk Miasto Gwiazd.
Święto Lnu
Od 2015 roku w Żyrardowie odbywa się dwudniowe Święto Lnu, które przypomina lniarskie tradycje miasta. To dobry moment na przyjazd, bo zwiedzanie osady fabrycznej łączy się wtedy z miejskim świętem. Termin kolejnej edycji sprawdź na stronie miasta.
Podsumowanie
Żyrardów to dobre miejsce, by zobaczyć, jak wyglądało XIX-wieczne miasto fabryczne. Na jeden dzień wystarczy spacer po osadzie, park Dittricha z muzeum, neogotycki kościół Matki Bożej Pocieszenia i Muzeum Lniarstwa z działającymi maszynami.
